Rouwtherapie, EMDR, stervensbegeleiding
voor kinderen, jongeren en ouders
bij ernstig verlies en trauma

Oerwoud van rouw

In situaties van rouw en verlies komt er heel veel op je af. Je voelt van alles, denkt van alles en er gebeuren dingen die je niet wilt, die je niet fijn vindt of die je afschuwelijk vindt. Soms gebeuren er ook mooie dingen, gelukkig maar! Maar alles bij elkaar is het meestal best heel moeilijk en verdrietig. Met de belangrijke mensen om je heen gebeurt er ook van alles en soms begrijpen jullie elkaar niet goed, waardoor je elkaar pijn doet, zonder dat je dat zo bedoelt. Soms lijkt het wel alsof jij zelf niets meer te zeggen hebt over hoe je leven eruit ziet: het gebeurt je allemaal ‘gewoon’ en je moet er maar mee leren omgaan. Intussen draait de wereld om je heen gewoon door alsof er niets aan de hand is. Rouwen kan pijnlijk, moeilijk, verdrietig en verwarrend zijn en soms ook om vreselijk kwaad van te worden. Ik vind rouw lijken op een tocht door een akelig oerwoud, zonder dat je zelf die tocht hebt uitgekozen.

Zelf heb ik ook een lange tocht in dat akelig oerwoud van rouw gemaakt, zonder dat ik het wilde. Dat was afschuwelijk, maar uiteindelijk heb ik de weg terug gevonden. Omdat ik het zo graag wilde begrijpen wat ik allemaal was tegengekomen, ben ik daarna vrijwillig teruggegaan naar dat oerwoud. Ik ging op verkenningstocht voor mijn studie en voor mijn werk. Het resultaat is dat ik een groot deel van dat oerwoud nu een beetje ken en dat ik weet op welke weggetjes je flink kunt verdwalen. Af en toe gebeurt het mij nog steeds dat ik er opeens weer ben, in dat oerwoud, omdat het nu eenmaal voor altijd bij mijn leven is gaan horen. Maar nu verdwaal ik niet meer zo snel. Als ik er nu weer eens ben, in dat oerwoud, vrijwillig of onvrijwillig, heb ik eigenlijk altijd wel een lichtje bij mij.

Jouw weg door het oerwoud is wel anders dan de mijne, want ieder mens rouwt op een eigen unieke wijze en heeft dus ook een eigen pad. Ik kan wel met je meegaan op jouw pad, met een lichtje, en je helpen om de weg te vinden, terug naar de bewoonde wereld.

Wat is rouw eigenlijk?
Rouw is wat je allemaal voelt en denkt als je een groot verlies meemaakt. Als mensen praten over rouwen, gaat het vaak om de dood van iemand van wie je houdt. Maar je kunt ook rouwen als je ouders gescheiden zijn, als je zelf gaat scheiden, nadat een huisdier is doodgegaan of wanneer je een ernstige ziekte hebt, waarmee je moet leren leven. Rouw is een natuurlijk proces, het hoort bij het mens-zijn en bij de liefde. Rouw is ook iets dat elk mens op een eigen manier doet. Geen twee mensen rouwen hetzelfde. Voor de een voelt het goed om hard muziek te draaien en er veel over te praten. De ander wil er juist niet over praten en gaat het liefst door met leven alsof er niets is gebeurd. Het is niet zo dat diegene die doet alsof alles hetzelfde is, niet bezig is met rouwen. Het grote verschil is dat je het bij diegene niet kunt zien. Uit allerlei onderzoeken blijkt dat rouwen bestaat uit vier taken: Deze taken doe je meestal niet achter elkaar, maar door elkaar heen. Soms ben je heel erg bezig met het verlies en de pijn. Op andere momenten ben je vooral bezig met nieuwe manieren vinden om een gelukkig leven te hebben en te lachen om leuke herinneringen. Eigenlijk is dat wat kinderen vaak uit zichzelf doen. De ene keer een grote huilbui en niet naar buiten willen, de andere keer lekker balletje trappen of een spelletje doen met veel gelach en gebrul. Dat is helemaal goed als je dat zo kunt doen, ook als je geen kind meer bent. Soms staat het verdriet en de pijn centraal, op andere momenten ben je bezig met het verder leven en het zoeken naar plezier en geluk.

Rouw is veel meer dan alleen maar verdriet
Vaak laat rouw zich niet zozeer zien in tranen, maar ook in boosheid, woede of schuldgevoelens of juist het ontbreken van gevoel. Alle emoties kunnen aan de orde zijn als het gaat om rouwen. Soms spelen er ook gevoelens van opluchting en zelfs ook blijdschap, wat weer schuldgevoel kan oproepen. Schuldgevoelens spelen meestal wel een rol bij rouw, terwijl ze lang niet altijd terecht zijn. Maar het gevoel is er wel en een schuldgevoel kan een eigen leven gaan leiden. Soms voel je ook helemaal niets, alsof al je gevoelens verdwenen zijn. Er zijn ook mensen die gewoon doen alsof er niets aan de hand is, maar bij wie het op school of op het werk niet meer zo goed gaat. Ze kunnen hun gedachten er niet bij houden, of krijgen ruzie met mensen, terwijl dat eigenlijk niet bij ze past. Sommigen gaan gevaarlijke dingen doen, of zich helemaal storten op school of op werk. De een wil liever alleen zijn, de ander heeft telkens een slechte bui. Dat kan ook uit de hand lopen, als zo’n slechte bui te erg wordt en je andere mensen in elkaar wilt gaan slaan of dingen kapot wilt maken. Ook kan het gebeuren dat je alles opzij zet en niets wilt voelen omdat je het gevoel hebt dat je voor anderen in het gezin moet zorgen. En stel je voor dat je wel laat merken dat je verdriet hebt, dan maak je het verdriet van de ander weer groter met jouw verdriet erbij. En dat wil je nu juist niet. Rouwen is vaak ingewikkeld. Soms zijn de omstandigheden rondom het verlies zo heftig of is het verlies op zichzelf zo heftig dat het trauma veroorzaakt. Van trauma is er sprake wanneer het dagelijks functioneren ernstig wordt bedreigd of onmogelijk is.

Naast de emoties en gedachten die horen bij de rouw, zijn er ook concrete en praktische veranderingen in het leven die pijnlijk en moeilijk kunnen zijn. Bijvoorbeeld bij een echtscheiding, waarbij voor alle partijen veel veranderingen aan de orde zijn: twee huizen, verjaardagen die gesplitst gevierd worden, ruzies, slechtere financiële situatie, nieuwe partners van de ouders en hun eventuele kinderen die opeens ongevraagd broer of zus zijn geworden. Bij overlijden of ernstige ziekte zijn er eveneens veel factoren die ongevraagd veel praktische veranderingen teweeg brengen. Te beginnen met aandacht: als er een gezinslid ernstig ziek is, dan komen vaak andere gezinsleden nauwelijks nog aan bod. Soms komt er ook na een overlijden een gedwongen verhuizing of ontstaat er een verslechtering van de financiële situatie.

Soms is verlies extra ingewikkeld, bijvoorbeeld als er sprake is van zelfdoding, een dodelijk ongeluk of bij euthanasie. De rouwprocessen kunnen dan ook ingewikkeld zijn, met tegenstrijdige gevoelens, angst of woede. Ook als er sprake is van moeilijke of slechte relaties, vechtscheiding, geestelijke of lichamelijke mishandeling, psychiatrische problematiek, een ernstig ziekbed met veel pijn of opeenstapeling van veel ernstige verliezen, kunnen er zeer complexe rouwprocessen ontstaan.

Rouw kan lijken op een tocht door een akelig oerwoud, zonder dat je zelf die tocht hebt uitgekozen.