Rouwtherapie, EMDR, stervensbegeleiding
voor kinderen, jongeren en ouders
bij ernstig verlies en trauma

Rouw bij overlijden

Ouders die een kind hebben verloren, hun partner of iemand anders die belangrijk voor hen is, komen in een eigen rouwproces, in hun eigen oerwoud van rouw. Meestal is het een strijd om de weg weer terug te vinden naar een leven dat voor jezelf waardevol is. Als je een kind verloren hebt, dan merk je dat jij en je partner anders rouwen. Dat kan veel spanning geven in jullie relatie en in jullie gezin. Wanneer je partner is overleden, dan sta je alleen voor de bergenhoge taak om jezelf staande te houden en ook nog de kinderen te helpen om hun verdriet te dragen. Het is in alle gevallen een forse taak, om je kinderen te helpen met hun rouwprocessen. Elk kind heeft weer iets anders nodig. Vaak ontbreekt het je aan voldoende draagkracht en energie om al die verschillen in rouwprocessen in het gezin goed aan te kunnen. Het kan zijn dat je nauwelijks toekomt aan je eigen proces en ook kunnen er vanwege de verschillen conflicten ontstaan. Ieders emmertje is zo vol. In zulke situaties van groot verlies kan het zinvol zijn om ondersteund te worden bij je eigen rouw én handvatten te krijgen om je kind te steunen. Therapie kan helpen om je eigen draagkracht weer op te bouwen. Samen zoeken we naar de innerlijke kracht die in elk mens aanwezig is. Samen ontdekken we wat er over is gebleven na het grote verlies en wat nodig is om weer op een goede manier verder te kunnen met het leven.

Bij relatieproblemen en/of echtscheiding

Als jij en je partner relatieproblemen hebben, ben je meestal enorm in strijd met jezelf en met elkaar. Je hebt te maken met rouw om de liefde die eens was. Er dreigt ook een mogelijk verlies van de relatie en daarmee ook verlies van het gezin als een geheel. Het is hoe dan ook een moeilijk en pijnlijk proces. Of je nu wel of niet open bent over dit proces, de kinderen voelen vaak aan dat het niet in de haak is. Ze voelen het verdriet, de pijn, de angst en de verwarring. Maar als ouder ben je soms zo verwikkeld in je eigen proces dat het moeite kan kosten om te zien hoe je de problemen en de dreigende echtscheiding ervaren.

Echtscheiding is zoiets ‘normaals’ geworden in onze maatschappij. Scheidingsverhalen zijn aan de orde van de dag. Van kinderen van scheidende ouders wordt verwacht dat ze na een eerste moeilijke periode, zich vlekkeloos aanpassen aan de nieuwe situatie. De gedachten, gevoelens en concrete problemen waar deze kinderen zich voor gesteld zien, is vaak niet zichtbaar voor de buitenwereld. Vaak spelen de problemen diep verscholen van binnen. Het kind of de jongere zal niet snel zeggen: ik heb zo’n verdriet, want ik kan er maar niet mee overweg dat mijn ouders zijn gescheiden. Kinderen of jongeren uiten dat vaak door concentratieproblemen, door ander soort gedrag, door agressie en gedragsproblemen.

Echtscheiding brengt vele grote verliezen, te beginnen met het verlies van het gezin. Kinderen en jongeren hebben vanaf hun geboorte geleefd binnen het gezin, dat na de scheiding eenvoudigweg niet meer bestaat. Verlies van vertrouwen, verlies van veiligheid, verlies van de dagelijkse nabijheid van een van de ouders zijn nog maar de eerste verliezen, van emotionele aard. En dan nog niet te spreken van verliezen in de praktische sfeer, zoals bijvoorbeeld een noodgedwongen verhuizing of het verlies van financiële draagkracht. Als je gescheiden bent, kan je jaren na de scheiding nog hevig worstelen met zaken waar de omgeving geen weet van heeft: de verjaardag van de ex-partner, oneerlijkheid in het verdelen van de lasten, zorg als de kinderen ver weg op vakantie worden genomen door de andere ouder, bemoeienis van de nieuwe partner van je ex-partner met jouw kind. Echtscheiding kan een heftig en langdurig rouwproces tot gevolg hebben!

Bij het verlies van een kind

Ouders die een kind hebben verloren zijn een deel van zichzelf verloren. Ik noem deze ouders weeouders, weemoeders, weevaders. Een nieuw woord, waarmee het verlies van het kind aangeduid kan worden. Een vergelijkbaar woord als wees, weduwe, weduwnaar. Het verlies van een kind is tot in je ziel ingrijpend en gaat je hele verdere leven met je mee, ofwel bovengronds, ofwel ondergronds. Als ouders samen een kind verliezen, hebben ze vaak ieder een andere manier om met het verlies om te gaan. Dat leidt helaas weleens tot conflicten en verwijdering en zelfs ook tot een scheiding. Als weeouders nog meer kinderen hebben, dan is er ook de zorg voor de kinderen die een broer of zus hebben verloren, terwijl de ouders met de grootste moeite de dag doorkomen. Het verlies van een kind tast je aan tot in je diepste zijn. Hulp is soms werkelijk van levensbelang.

Bij abortus, miskraam of vruchtbaarheidsproblemen

Er zijn ouders die geen ouders zijn in de maatschappelijke zin van het woord... zoals: Het gaat om ouderschap dat niet zichtbaar is voor de buitenwereld.

Hoe rauw is de rouw om een enig kind dat overlijdt, de rouw om een groeiend kindje dat sterft bij een miskraam, de rouw om een nooit geboren kind, het verscheurende verdriet omdat je geen of niet meer kinderen kunt krijgen?

Als je een miskraam hebt meegemaakt, dan ben je moeder of vader van het jonge leven dat is gestorven in de buik. Een miskraam is daarom een verlies dat rouw veroorzaakt. De rouw kan vele vormen aannemen: van het ervaren van gevoelens van teleurstelling tot aan diepe intense levensontwrichtende rouw. Als er sprake is van rouw dat het leven ontwricht dan is er doorgaans een stapeling en aaneenrijging van verliezen. Iedere vrouw die geconfronteerd wordt met een miskraam, gaat op een eigen wijze om met het verlies van het wonder dat in haar buik groeide. Elke partner heeft ook een eigen rouwproces na een miskraam. De rouw van de partners kan erg verschillen en botsen. De omgeving kan kwetsende opmerkingen maken, weinig begrip tonen voor het verlies van verwachting. Andere vrouwen die een miskraam meemaken, kunnen hun verlies soms zo wegwimpelen, dat een miskraammoeder of een miskraamvader zichzelf niet meer begrijpt. Deze miskraamouders kunnen het gevoel krijgen dat ze zich aanstellen of dat ze zwak zijn. Iedereen heeft recht op een eigen rouwproces na een miskraam. Rouw is complex en kan af en toe ook onbegrijpelijk zijn.

Ook een abortus (soms van heel lang geleden), kan veel rouw met zich meebrengen. Ook als het besluit een medisch besluit was, vanwege genetische aandoeningen die een menswaardig bestaan in de weg staan, kan er veel rouw aan de orde zijn. Soms wordt deze rouw niet erkend.

In al deze situaties kan steun bij rouw helpen bij het weer de weg naar het geluk vinden. Als het nodig is, kan EMDR als behandelmethode bijdragen aan het zoeken naar een wijze om het verlies te hanteren. Dan kan uiteindelijk het verlies een rustige plaats krijgen in de levensgeschiedenis.

Bij ‘oud’ verlies

Een verlies van lang geleden, bijvoorbeeld uit de kindertijd, kan weer naar boven komen. Zeker als zich een nieuw groot verlies voordoet, kan het heel goed gebeuren dat dit verlies ervoor zorgt dat oude, tot dan toe goed verborgen verliezen naar boven komen met overweldigende kracht.

Bij de ouderlijke zorg voor een kind dat geconfronteerd wordt met verlies

Soms krijgt een kind of jongere te maken met ernstig verlies en rouw buiten het gezin, bijvoorbeeld als er een vriendje of vriendinnetje overlijdt, of als iemand op school kiest voor zelfdoding. Dat kan de stabiliteit van het kind of de jongere in gevaar brengen. Ondersteuning door ouders is dan belangrijk. Soms is dat moeilijk omdat de ouder zelf nooit geleerd heeft om met verlies en rouw om te gaan. Een groot verlies in de omgeving kan jouw eigen verliezen van vroeger zodanig naar boven halen dat je zelf als ouder je stabiliteit verliest en niet in staat bent om je eigen kind te ondersteunen.

Bij aankomend sterven

Als je weet dat je binnenkort gaat overlijden ... Rouw en verlies zijn dan kaders in je bestaan. Hoe zal het gaan met het gezin, hoe zal het gaan met de kinderen? Zullen degenen die in het leven blijven elkaar kunnen ondersteunen? Verdriet, angst, lichamelijke en geestelijke pijn, boosheid zullen mogelijk aan de orde zijn. Maar ook geluk, blijheid en trots zijn emoties die langs kunnen komen als de dood in het nabije vooruitzicht ligt. Het hele spectrum aan gevoelens en gedachten is mogelijk. Zijn er nog emotionele wensen, pijnpunten die je nu wilt aanpakken of is het goed zo? Welke zaken wil je nu regelen, welke laat je over aan anderen? Wat wil je per se wel, wat wil je per se niet? Hoe zal de laatste levensfase zijn? Er kunnen dingen gebeuren die je nooit voor mogelijk had gehouden. Geluk kan opeens in een hele andere hoek liggen dan toen er nog geen sprake was van een sterfbed. En ook hier geldt: iedereen rouwt op een eigen unieke wijze, iedereen sterft ook op een eigen unieke wijze. Voor de stervende, voor de kinderen en jongeren die achterblijven, voor het gezin, kan stervensbegeleiding helpend en helend zijn.

Bij ‘moeilijke’ omstandigheden zoals ongeval, suïcide, misdrijf, oorlog en ander trauma

Ernstig verlies is van zichzelf al zeer ingrijpend. Wanneer ernstig verlies zich afspeelt binnen ‘moeilijke’ kaders, kan dat dusdanig diep ingrijpen in het leven van de betrokkenen dat er geen enkele grond meer lijkt om op te staan. Dat kan spelen als er euthanasie is toegepast of als er een lang, ernstig en pijnlijk ziekbed is geweest. Of juist na een korte, maar zeer snel en heftig verlopende ziekte. Als er sprake was van een moeilijke relatie, dan is er meestal eveneens sprake van ‘moeilijke’ rouw. Suïcide, een dodelijk ongeval, misdrijf of oorlogsgeweld, kunnen de grond onder je voeten wegslaan en de mens tekenen met trauma. Bij zulke ‘moeilijke’ omstandigheden, kan de situatie soms zo heftig zijn dat het niet meer te overzien is en ook bijna niet meer alleen te dragen.

Rouw in verschillende culturen en religies

Ik heb meegewerkt aan een groot project van Stichting De Jutters voor hulp aan rouwende jongeren uit verschillende culturen. Uit dit project is de website www.troostvoortranen.nl ontstaan en het boek Troost voor Tranen van Ineke Wienese. De website biedt heel veel informatie over rouw bij jongeren. Daarnaast is het een plek voor ontspanning en het delen van ervaringen, beelden, woorden en muziek die kunnen troosten en verbinden. Er is ook een forum, waar bezoekers met elkaar verhalen en gevoelens kunnen delen. Op de homepage van mijn website staat een doorlink-knop naar www.troostvoortranen.nl. Ook voor ouders, leerkrachten, hulpverleners en allen die met jongeren te maken hebben, is de site een bron van informatie en ondersteuning.

Al weet ik inmiddels best veel over rouw in andere culturen en ben ik zelf ook afkomstig uit een andere cultuur (Aruba), toch ben ik natuurlijk niet bekend met alle gebruiken uit andere culturen of religies. Dat zijn er gewoon te veel. Wel heb ik geleerd dat veel zaken echt anders zijn bij kinderen en jongeren die thuis een andere cultuur hebben dan de Nederlandse en dat het belangrijk is om daar rekening mee te houden. Ook voor volwassenen geldt dat cultuurverschillen naast een grote bron van vreugde, ook een grote bron van verlies kunnen zijn. Bij mijn werk kijk ik altijd zorgvuldig naar degene die ik voor mij heb. Ook cultuur neem ik mee in het totale beeld. Ik behandel hierbij ieder mens vanuit respect en daar hoort ook respect bij voor de culturele achtergrond of de geloofsovertuiging.